Câu Chuyện Về Cái Bóng

Bản dịch của Hoàng Ngọc-Tuấn,

riêng tặng cái bóng của tôi.

EDUARDO GALEANO

(1940~)

Eduardo Galeano (1940~) là một trong vài nhà văn Uruguay nổi tiếng nhất hiện nay. Ông còn là nhà phê bình, sử gia và ký giả. Những tác phẩm đặc sắc của ông, như Memoria del fuego [1982-1986, Ký ức của lửa] và Las venas abiertas de América Latina [1971, Những mạch máu mở của Mỹ La-tinh], đã được dịch ra hơn 20 ngoại ngữ. Nhiều tác phẩm của Galeano hầu như vượt khỏi lối phân định thể loại văn học thông thường, vì đó là một kết hợp của ký sự, hư cấu, bình luận chính trị, tài liệu báo chí và lịch sử.

 

14 tuổi, Galeano bán bức biếm hoạ chính trị đầu tay cho tuần báo El Sol. 16 tuổi, ông xuất bản bài tiểu luận đầu tay, rồi bỏ học, và bắt đầu làm nhiều việc khác nhau để mưu sinh. 20 tuổi, ông trở thành ký giả, rồi làm tổng biên tập cho tờ Marcha , một tuần báo gây ảnh hưởng lớn về văn hoá và chính trị, với sự cộng tác của những tên tuổi quan trọng như Mario Vargas Llosa, Mario Benedetti, Manuel Maldonado Denis và Roberto Fernández Retamar. Rồi ông biên tập cho nhật báo Épocha và làm tổng biên tập của University Press (1965-1973). Cuốn Las venas abiertas de América Latina [1971, Những mạch máu mở của Mỹ La-tinh] làm Galeano trở thành một trong những tác giả được đọc nhiều nhất ở Mỹ La-tinh. Sau vụ đảo chính năm 1973, ông bị bỏ tù và trục xuất khỏi Uruguay. Sang Argentina, ông thành lập và làm tổng biên tập tạp chí văn hoá Crisis.

 

Năm 1975, Galeano đoạt giải Casa de las Américas cho cuốn tiểu thuyết La cancion de nosotros [1975, Bài hát của chúng ta]. Sau vụ đảo chính ở Argentina năm 1976, tên tuổi ông nằm trong danh sách những người bị tử hình, nên ông chạy sang Tây-ban-nha, sống ẩn dật trên vùng bờ biển Catalan và khởi sự viết Memoria del fuego [1982-1986, Ký ức của lửa], một kiệt tác gồm ba tập (1. Los nacimientos [Khai sinh]; 2. Las caras y las máscaras [Những chân dung và mặt nạ]; 3. El siglo del viento [Thế kỷ của gió]) được giới phê bình so sánh với những kiệt tác của John Dos Passos và Gabriel García Márquez. Năm 1978, ông lại một lần nữa đoạt giải Casa de las Américas cho cuốn tự truyện Días y noches de amor y de guerra [1978, Ngày và đêm của tình yêu và chiến tranh].

 

Galeano trở về quê hương Montevideo vào đầu năm 1985, và tiếp tục sáng tác và xuất bản liên tục rất nhiều cho đến hôm nay. Ngoài hai giải thưởng Casa de las Américas (1975, 1978), ông còn được trao các giải thưởng quan trọng khác như: American Book Award (1989), và Cultural Freedom Award (1999, Lannan Foundation).

 

Truyện ngắn dưới đây, "Historia de la sombra", nằm trong trong cuốn Las Palabras Andantes, với phần minh hoạ bằng tranh khắc gỗ của hoạ sĩ Jose Francisco Borges (México: Siglo XXI Editores, S.A. de C.V., 1994).

 

________________________

CÂU CHUYỆN VỀ CÁI BÓNG

Cái vị đầu tiên hắn còn nhớ là một củ cà-rốt.

Cái mùi đầu tiên, một quả chanh cắt đôi.

Hắn còn nhớ hắn đã bật khóc khi phát hiện sự xa cách.

Và hắn còn nhớ buổi sáng hắn đã phát hiện cái bóng của hắn.

Buổi sáng ấy hắn thấy cái mà từ trước đến nay hắn đã nhìn nhưng không thấy: dính vào hai bàn chân hắn là một cái bóng dài hơn thân mình hắn.

Hắn bước đi, hắn chạy. Bất cứ hắn đi đâu, bất cứ hắn đến nơi nào, cái bóng cũng bám theo hắn.

Hắn muốn vất bỏ nó. Hắn muốn dẫm lên nó, đạp nó, đánh nó; nhưng cái bóng, nhanh hơn hai chân và hai tay hắn, luôn luôn né kịp. Hắn muốn nhảy qua nó, nhưng nó luôn luôn nhảy trước mặt hắn. Vụt xoay người lại, hắn tránh được nó ở phía trước, nhưng nó lại xuất hiện ở phía sau. Hắn ôm sát người vào một thân cây, dựa lưng vào một bức tường, nằm nấp sau một cánh cửa. Bất cứ hắn trốn ở đâu, cái bóng cũng tìm thấy hắn.

Cuối cùng hắn cũng thoát được nó. Hắn nhảy bổng lên, nằm dài trên một chiếc võng, và tách mình ra khỏi cái bóng.

Nó nằm ngay dưới võng, chờ đợi hắn.

Sau đó hắn phát hiện rằng những đám mây, đêm tối, và trưa đúng ngọ thì khắc phục được cái bóng. Và hắn phát hiện rằng cái bóng luôn luôn trở lại, vì sự dỗ ngọt của mặt trời, như chiếc nhẫn tìm về ngón tay của bạn, hay chiếc áo khoác tìm về thân thể bạn.

Và hắn quen dần với điều đó.

Khi hắn lớn lên, cái bóng lớn theo hắn. Và hắn sợ mất cái bóng.

Thời gian trôi qua. Và giờ đây hắn càng ngày càng còm cõi. Trong những ngày cuối cùng của đời hắn, hắn sợ sẽ chết đi, bỏ lại cái bóng bơ vơ.

---------------------

Nguyên tác: "Historia de la sombra", trong Eduardo Galeano, Las Palabras Andantes (México: Siglo XXI Editores, S.A. de C.V., 1994). 

(tienveorg )